W ramach ósmej edycji sesji artystyczno-naukowej Traversjada, poświęconej historycznym fletom poprzecznym w teorii i w praktyce, którą to sesję od 2022 roku współorganizuję w polskich uczelniach muzycznych wraz z wybitnymi polskimi flecistkami Mają Miro i Karoliną Zych, zaprezentowany zostanie mój wykład dotyczący treści metodycznych zawartych w Flötenschule op. 42 A. B. Fürstenaua oraz minikoncert złożony z duetów fletowych stanowiących integralną część tej publikacji.
W 2026 roku za sprawą rocznego stypendium twórczego MKiDN realizuję projekt zatytułowany „Beethoven fletu w kontekście historycznych szkół fletowych”. Projekt obejmuje nagranie wybranych kompozycji F. Kuhlaua (1786–1832), zwanego przez współczesnych „Beethovenem fletu”, na fletach z epoki oraz przygotowanie polskiego przekładu dwóch traktatów A. B. Fürstenaua (1792–1852), jednego z najwybitniejszych wirtuozów fletu w I poł. XIX w.: „Flötenschule op. 42” (1826) oraz „Die Kunst des Flötenspiels op. 138″(1844). Nagrania zostaną zrealizowane na kopiach 8-klapowych fletów przedboehmowskich oraz na XIX-wiecznym fortepianie stołowym. W projekcie oprócz mnie udział wezmą wybitne polskie flecistki Karolina Zych i Maja Miro oraz Marek Pilch, specjalizujący się w grze na historycznych instrumentach klawiszowych. Połączenie instrumentów z epoki z zaleceniami zawartymi w traktatach pozwoli na odtworzenie praktyki wykonawczej okresu wczesnego romantyzmu i stworzy unikatowy punkt odniesienia dla współczesnych muzyków. Publikacja przekładów dostarczy polskiemu środowisku artystycznemu fundamentalnych źródeł wiedzy o technice i stylistyce romantycznej, a nagrania upowszechniane w Internecie i w ramach koncertów uczelnianych wniosą polski wkład do międzynarodowego nurtu wykonawstwa historycznego. Projekt realizowany od stycznia do grudnia 2026r.
Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Bogatym źródłem informacji o praktyce wykonawczej I połowy XIX wieku w kontekście fletu poprzecznego jest Die Kunst des Flötenspiels in theoretisch-practischer Beziehung op. 138 (Lipsk 1844). Jej autor, przez większą część zawodowego życia związany z Dreznem, jako flecista kapeli króla Saksonii Friedricha Augusta, należał do najbardziej znanych niemieckich wirtuozów fletu swojej epoki, był zarazem kompozytorem i uznanym pedagogiem. Podręcznik Fürstenaua przedstawia szczegółowo budowę i brzmienie fletów przedboehmowskich (w tym polemikę z nowym wynalazkiem Boehma). Fürstenau omawia dokładnie elementy techniki gry takie, jak postawa i układ rąk, zadęcie, ćwiczenie gam, oddech, palcowanie, artykulację, ornamentację, wibrację oddechową i palcową (oba rodzaje rozumiane jako ozdobnik) i sposób wykonywania glissand.
Przemiana fletu jednoklapowego we flet z dodanymi klapami nie dokonała się z dnia na dzień – w ciągu drugiej połowy XVIII wieku w Europie nadal najpopularniejszy był flet jednoklapowy, choć stopniowo pojawiały się również dodane klapy, które początkowo najbardziej modne były w Anglii i stamtąd zostały niejako „zaimportowane” na kontynent. Te dodane klapy – inaczej niż w popularnych współcześnie fletach boehmowskich – były w stanie spoczynku zamknięte. Wyjątek stanowiły klapy dla dźwięków c1, cis1, dodawane na stopce fletu, otwarte w stanie spoczynku i obsługiwane małym palcem prawej ręki (czasami na stopce dodawano też więcej otwartych klap dla niższych dźwięków, najczęściej dla dźwięku h), a także otwarta w stanie spoczynku klapa dla dźwięku c2, zamykana kciukiem lewej ręki występująca na fletach budowanych przez Johanna George’a Tromlitza.
John George Brown (1831-1913) Lekcja muzyki http://www.metmuseum.org/art/collection/search/10240
Tabela jest oparta na moich doświadczeniach w grze na 8-klapowych fletach klasycznych i romantycznych a także na przestudiowanych przeze mnie historycznych tabelach chwytów, przede wszystkim ze szkół fletowych A. E. Müllera (Elementarbuch für Flötenspieler, Lipsk 1817) i A. B. Fürestenaua (Flötenschuleop.42, Lipsk 1826 i Die Kunst des Flötenspiels op. 138, Lipsk 1844). Jest przeznaczona na najczęściej spotykany układ klap, ale może być też wykorzystana na fletach sześcioklapowych (ze stopą D, bez klap dla dźwięków cis1 i c1).
Gis□F□ ○ ○ ○ ○ ○ ○ Dis□Cis1□C1□ C□B□ F□
Schemat otworów palcowych i klap do tabeli chwytów na flet 8 klapowy
